Gmina Małdyty 2026: strategia „własnego banku” w warunkach presji finansowej

Finansowy miraż za 14 milionów? Dlaczego gmina „śpi na pieniądzach”, a inwestycje stoją w miejscu?

Gmina Małdyty stała się finansowym ewenementem. Podczas gdy inne samorządy zmagają się z dopięciem budżetów, w dokumentach finansowych gminy wykazywana jest ponad 14-milionowa nadwyżka. Jednak analiza dostępnych danych wskazuje, że znaczna część tych środków wynika z niewykorzystanych funduszy przeznaczonych na inwestycje, na które mieszkańcy czekają od lat.

Niniejszy materiał stanowi analizę danych zawartych w publicznie dostępnych dokumentach Gminy Małdyty (w szczególności uchwał budżetowych, wieloletniej prognozy finansowej oraz sprawozdań), opublikowanych w Biuletynie Informacji Publicznej. Wszystkie dane liczbowe pochodzą z dokumentów publikowanych przez gminę.

Gmina Małdyty realizuje model oparty na wykorzystaniu skumulowanych środków z lat ubiegłych oraz zarządzaniu płynnością wewnętrzną. W 2026 roku planowane jest przeznaczenie aż 9 mln zł na rozchody (§ 992), co czyni tę operację jednym z najważniejszych elementów budżetu. Powstaje pytanie, czy taka konstrukcja finansowa pozwala równoważyć rosnącą presję wydatków bieżących.

Analiza uchwał budżetowych oraz Wieloletniej Prognozy Finansowej wskazuje na istotne przesunięcia w strukturze finansów gminy, szczególnie pomiędzy styczniem a marcem 2026 roku.

Informacja techniczna dla czytających. Artykuł składa się z dwu części. Pierwsza zawiera szczegółowy wykaz wniosków wynikających z analizy przedstawionych w punktach. Druga część to podsumowanie mająca charakter opisowy, w którym staramy się przekazać Państwu informacje w sposób niewymagający analizowania liczb i zagadnień księgowych. Jeżeli nie macie chęci lub czasu na szczegółowe analizy to zapraszamy od razu do lektury podsumowania.

1. Gwałtowne uruchomienie środków z lat ubiegłych

W krótkim czasie nastąpiło znaczące zwiększenie wykorzystania nadwyżki z lat ubiegłych. Styczeń vs marzec: gwałtowne uruchomienie zgromadzonych środków.

Porównanie nowelizacji budżetu pokazuje, że gmina w ciągu zaledwie dwóch miesięcy zmieniła skalę operacji finansowych. W marcu zdecydowano o wprowadzeniu do obiegu dodatkowych 6 milionów złotych, które dotąd pozostawały na rachunkach.

Tabela 1: Ewolucja kluczowych parametrów budżetu (Styczeń vs Marzec 2026)

👉 Interpretacja:
Struktura zmian wskazuje na skokowe uruchamianie środków z lat ubiegłych i intensywne wykorzystanie wcześniej zgromadzonych zasobów jako głównego źródła pokrycia zarówno wydatków, jak i rozchodów. Luka między dochodami a wydatkami bieżącymi (tzw. luka operacyjna) w tym okresie wzrosła do poziomu 2 931 836,64 zł (dochody bieżące: 39,95 mln zł vs wydatki bieżące: 42,88 mln zł).

2. Charakter kwoty 9 mln zł (§ 994)

Kwota 9 000 000 zł zaplanowana w § 994 (przelewy na rachunki lokat) formalnie odnosi się do rozchodów budżetu. Przy jednoczesnym braku długu w § 952 środki te pełnią funkcję zarządzania płynnością finansową.

Zagadka 9 milionów: zarządzanie gotówką zamiast długu

W oficjalnym załączniku do uchwały marcowej kwota 9 000 000,00 zł figuruje w całości pod § 994 – (przelewy na rachunki lokat). Oznacza to, że gmina aktywnie zarządza środkami finansowymi poprzez lokaty lub wykorzystuje je do regulowania zobowiązań wynikających z wcześniejszych decyzji budżetowych.

Możliwe funkcje ekonomiczne tych środków:

• uregulowanie zobowiązań wobec wykonawców (płatności za zrealizowane etapy inwestycji),
• rozliczenia międzyokresowe związane z programami finansowanymi ze środków zewnętrznych (§ 905),
• porządkowanie zobowiązań i zamykanie pozycji bilansowych,
• zarządzanie płynnością finansową poprzez przesuwanie środków w czasie.

Na podstawie dostępnych danych budżetowych nie jest możliwe jednoznaczne przypisanie pełnej struktury tych operacji, dlatego przedstawione interpretacje mają charakter analityczny

Tabela 2. Możliwa funkcja ekonomiczna rozchodów

3. Struktura inwestycji – plan vs skala rzeczywista

(Plan Zamówień 2026)

Łączne wydatki majątkowe wynoszą ok. 7,86 mln zł, jednak tylko część tej kwoty znajduje odzwierciedlenie w konkretnych zadaniach.

Tabela 3. Planowane inwestycje w 2026

👉 Interpretacja:
Część inwestycji ma charakter planistyczny i długoterminowy. Skala nowych postępowań przetargowych wydaje się relatywnie niewielka w stosunku do całkowitej kwoty wydatków majątkowych, co może wskazywać na rozłożenie realizacji w czasie lub inne priorytety finansowe.

4. Luka operacyjna – kluczowe ryzyko systemowe

Najważniejszym wskaźnikiem kondycji finansowej jest relacja dochodów i wydatków bieżących.

Tabela 4. Wynik operacyjny (marzec 2026)

👉 Interpretacja:
Bieżące funkcjonowanie gminy generuje istotny niedobór, który pokrywany jest ze środków jednorazowych (§ 957). Taka struktura oznacza zależność od zasobów zgromadzonych w przeszłości.

W zależności od metodologii (budżet roczny vs analiza zmian), luka operacyjna w 2026 roku może wynosić od ok. 1,4 mln zł do nawet blisko 4 mln zł.

Zjawisko to nie jest odosobnione w samorządach i często wynika z cykli inwestycyjnych oraz zmian w strukturze dochodów.

5. WPF – sygnał ograniczenia możliwości po 2026 roku

Prognozy finansowe wskazują na istotne zmniejszenie dochodów majątkowych.

Wieloletnia Prognoza Finansowa sugeruje, że rok 2026 jest momentem krytycznym – rozliczeniem przeszłości. Po wykorzystaniu znacznej części dostępnych środków gmina zakłada istotne ograniczenie możliwości inwestycyjnych.

Dochody majątkowe – prognoza (WPF)

👉 Interpretacja:

Po wykorzystaniu dostępnych środków może nastąpić ograniczenie zdolności inwestycyjnych, chyba że pojawią się nowe źródła finansowania.

6. Ryzyko związane z inwestycją wodociągową

Istotnym elementem budżetu jest inwestycja wodociągowa (~3,8 mln zł), która na podstawie dostępnych dokumentów nie znajduje pełnego odzwierciedlenia w planie postępowań  o udzielenie zamówień publicznych dostępnym na BIP Małdyty.

👉 Możliwa interpretacja:

• środki mogą być powiązane z planowanymi, ale niepewnymi dotacjami,
• realizacja może być uzależniona od finansowania zewnętrznego,
• istnieje ryzyko przesunięcia inwestycji w czasie.

7. Model finansowy: „własny bank”

Analiza wskazuje na model oparty na:

• wykorzystaniu nadwyżek (§ 957),
• finansowaniu rozchodów (§ 992),
• ograniczeniu klasycznego zadłużenia (§ 952 = 0).

Zalety:

• brak kosztów obsługi długu,
• wysoka kontrola nad płynnością,
• niezależność od instytucji finansowych.

Ryzyka:

• wyczerpywanie środków z lat ubiegłych,
• rosnąca luka operacyjna,
• ograniczenie inwestycji w kolejnych latach.

8. Przykłady inwestycji w toku

Na papierze Małdyty to plac budowy. W praktyce – zestawienie stopnia realizacji programów wieloletnich wskazuje na bardzo niski poziom wykonania części kluczowych inwestycji:

Nie są to przypadki odosobnione, lecz zjawisko widoczne w kilku istotnych zadaniach. Może to wskazywać na powtarzające się przesuwanie realizacji inwestycji w czasie. W efekcie prowadzi to do utrzymywania się wysokiego poziomu środków z lat ubiegłych, które pozostają przypisane do zadań inwestycyjnych.

9. Kluczowy wniosek

Najważniejszym wnioskiem z analizy jest rozróżnienie:

👉 brak zadłużenia formalnego ≠ brak obciążeń finansowych

Budżet Gminy Małdyty wskazuje na model, w którym:

• bieżące funkcjonowanie wymaga wsparcia środkami z lat ubiegłych,
• znaczne środki kierowane są na regulowanie zobowiązań,
• inwestycje i płynność konkurują o te same zasoby finansowe.

Po kliknięciu w przyciśk wyświetlą się podstawowe materiały użyte do analizy.

Podsumowanie

Podstawowa teza wynikająca ze szczegółowej analizy budżetu.

„Nadwyżka z lat ubiegłych” powstaje to w dużej mierze suma niewydatkowanych środków inwestycyjnych, które przechodzą na kolejne lata budżetowe i kumulują się w czasie.

Gmina Małdyty zgodnie z zapisami w nowelizacji budżetu z marca 2026 roku może sprawiać wrażenie bardzo zasobnej finansowo gminy na mapie województwa, a może i nawet Polski.
Przy budżecie oscylującym od wielu lat na poziomie 50 mln zł posiada oszczędności z lat poprzednich na poziomie 14 mln złotych. Jest to znaczący poziom środków finansowych.

Problem w tym, że jednocześnie z informacją o oszczędnościach z lat poprzednich na poziomie 14 mln, pojawia się w dokumentach informacja o niedoborze około 1,4 mln złotych na pokrycie wydatków bieżących, czyli może zabraknąć na przykład na  pensje pracowników gminy, nauczycieli czy prąd.

Z przeprowadzonej analizy wynika, że kluczowym wyzwaniem dla gminy jest równowaga pomiędzy finansowaniem bieżącego funkcjonowania a realizacją inwestycji.

Bez poprawy wyniku operacyjnego możliwości rozwojowe mogą pozostawać ograniczone, niezależnie od poziomu wykazywanych nadwyżek.

👉 W zależności od metodologii liczenia oraz momentu analizy danych, rzeczywista luka między dochodami a wydatkami bieżącymi może wynosić od około 1,4 mln zł do nawet blisko 4 mln zł.

👉 Może to być jedną z moliwych przyczyn ograniczeń w zakresie usług komunalnych. Być może to miało wpływ na zimowe utrzymanie dróg w naszej gminie, które budziło tyle emocji wśród mieszkańców.

W tym miejscu oczywiście można się spodziewać dezaprobaty Pana Wójta, który jest autorem takiego budżetu i Radnych, którzy go uchwalili.

👉Zapewne pojawi się zarzut:
„Co oni piszą?!!!  Mamy 14 mln oszczędności z lat ubiegłych, a oni piszą, że brakuje na pensje !!!.”

Otóż taki brak zapisany jest w dokumentach publikowanych przez gminę w Wieloletniej Prognozie Finansowej i w marcowej nowelizacji budżetu i innych dokumentów dostępnych publicznie. To nie my tak twierdzimy, do takich wniosków można dojść po analizie dostępnych dokumentów.

Jak naprawdę jest z tymi 14 milionami oszczędności?
Te pieniądze jak to się mówi w samorządzie są „znaczone”.

Co to znaczy?
To są pieniądze przeznaczone na inwestycje, które gmina pozyskała z dotacji państwowych i unijnych i muszą być one wydane na określony cel zawarty w umowie na dotację, a nie wykorzystane na cokolwiek. Z analizy dokumentów wynika, że w zapisach księgowych i na koncie są środki pieniężne, ale nie można ich wydać na bieżące potrzeby gminy.

Mechanika finansów publicznych pozwala czasowo lokować środki inwestycyjne na lokatach terminowych dla uzyskania przychodu z odsetek. Gmina Małdyty wykorzystuje ten mechanizm, do gromadzenia środków niewykorzystanych w danym roku, przenosząc je z jednego roku na kolejny rok, i wykazywać jako oszczędności majątkowe. Można je przesuwać wewnątrz budżetu, ale cały czas są to środki na inwestycje i tyle. Jeżeli środki te zostaną wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, Regionalna Izba Obrachunkowa może stwierdzić naruszenie zasad finansów publicznych. Dla sprawiedliwości można jedynie dodać, że odsetki z lokat to jest ta wartość dodana, którą gmina może spożytkować na swoje potrzeby, bo odsetki od „znaczonych pieniędzy” są „nieznaczone” bo pochodzą od banku, a nie z dotacji.

Bardzo istotną kwestią jest to, że te 14 mln zł z lat poprzednich są dlatego, że możliwe jest  rozciąganie inwestycji w czasie. Na przykład modernizacja sieci wodnokanalizacyjnej czy modernizacja stadionu, która miała trwać rok, a trwała trzy lata.

Gmina dysponuje znacznymi środkami finansowymi, lecz nie buduje nowych dróg, chodników lub dużych inwestycji infrastrukturalnych. Od lat w przestrzeni publicznej można usłyszeć narzekania na oczyszczalnię ścieków w Małdytach, czy dziury w drogach albo błoto na drogach gruntowych.

Oczyszczalnia ścieków w luźnych szacunkach kosztowałaby około 30 mln złotych. Skoro mamy 14 mln oszczędności to mamy prawie połowę na taką inwestycję.

👉W czym naprawdę leży problem nadwyżki z lat poprzednich utworzonej przede wszystkim ze środków pochodzących z dotacji?

Odpowiedź jest dosyć prosta. Jeżeli zaczniemy robić remonty i budować te inwestycje, to owe 14 mln oszczędności zniknie, bo wydamy je zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem i nie będzie można napisać że mamy „oszczędności z lat poprzednich”.

👉 W praktyce oznacza to, że gdyby gmina nie wykorzystywała środków z lat ubiegłych jako narzędzia zarządzania płynnością (określanego w niniejszej analizie jako „model własnego banku”), w budżecie mógłby ujawnić się  deficyt bieżący w zależności od metodologii  liczenia (budżet roczny vs analiza zmian), na poziomie od ok. – 1,4 mln zł (informacja z Wieloletniej Prognozy Finansowej) do  blisko – 4 mln zł (bilans rachunku bieżącego).

👉 Ograniczyłoby to zdolność do finansowania wkładu własnego bez sięgania po instrumenty dłużne. Aby móc inwestować gmina musiałaby wziąć kredyt lub wyemitować papiery wartościowe na pokrycie ujemnego bilansu bieżącego i środki na wkład własny do inwestycji.

Jeżeli ktoś zastanawia się dlaczego w około nas jest tak jak jest to właśnie dostał odpowiedź dlaczego. Po analizie budżetu wydaje się, że tempo rozwoju gminy jest ograniczone z konieczności tworzenia nadwyżki z lat poprzednich i póki co tak to będzie wyglądać, bo nie można w działaniach gminy odnaleźć pomysłu na rozwiązanie podstawowego problemu, jak zrównoważyć bilans rachunku bieżącego czyli jak zrobić, aby dochody były wyższe od wydatków.

Można się jedynie domyślać dlaczego nie rozwiązujemy tego problemu i nie próbujemy równoważyć bilansu rachunku bieżącego?

Dlatego?

Bo to wymaga wielu trudnych działań, które w dodatku nie przyniosą szybko rezultatów więc nie są nośne promocyjnie. Trzeba je robić, a nie zyskuje się wizerunkowo jako ktoś sprawczy bo efekty takich działań są odczuwalne w długiej perspektywie.

Aby rozwiązać ten problem trzeba spowodować bez cięcia kosztów bieżących, czyli na przykład bez ograniczenia wysokości pensji, wydatków na edukacje i usługi komunalne, zrównoważyć wydatki i dochody budżetu gminy.

To wymaga działań zmierzających do podniesienia liczby mieszkańców, lub biznesów w gminie, a najlepiej jednego i drugiego. W obydwu przypadkach chodzi o to żeby więcej było wpływów z podatków.

To bardzo trudny i czasochłonny proces wykraczający poza ramy jednej kadencji władz gminy. Dlatego można się zastanawiać, kto zainwestuje tyle wysiłku dla rozwiązania problemu, pod którym podpisze się być może ktoś inny w następnej kadencji?

Gdyby ktoś zechciał to zrobić dla zasady, nie dla  wizerunkowego zysku, dla promocji siebie, to wówczas wszystko może zaczęłoby funkcjonować bez mechaniki budżetowej. Wówczas po prostu mógłby pojawić się „zdrowy mechanizm” powodujący większe dochody budżetu gminy. Wtedy może pojawiłyby się pieniądze, które można by wydawać na bieżące potrzeby, lub tworzyć wolne środki, a z nich nadwyżki z lat poprzednich.

Jak to zrobić i dlaczego to lepsze rozwiązanie niż to obowiązujące dotychczas to temat na inny i nie mniej trudny tekst.

Wszystkie wnioski stanowią opinię opartą na analizie ogólnie dostępnych dokumentów. Co o tym sądzić pozostawiamy Państwu. Mamy nadzieję że udało nam się przybliżyć państwu problematykę budżetową naszej gminy mimo że to nie zawsze prosty i przejrzysty temat.

Klauzula

Artykuł ma charakter analityczny i opiera się na publicznie dostępnych dokumentach finansowych. Przedstawione wnioski stanowią interpretację danych budżetowych autora i mają charakter opinii. Analiza nie stanowi oceny legalności działań organów gminy ani nie przesądza o występowaniu nieprawidłowości.