Analiza budżetu Gminy Małdyty na rok 2026.

(Uchwała Nr XIII/112/2025 z dnia 10 grudnia 2025 r.)

Na ostatniej sesji Rady Gminy Małdyty, Uchwałą Nr XIII/112/2025 z dnia 10 grudnia 2025 roku, został przyjęty budżet Gminy Małdyty na rok 2026. Stanowi on podstawowy dokument finansowy określający kierunki działania gminy w obecnym roku. Jego analiza pozwala odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu budżet ten sprzyja stabilności finansowej oraz rozwojowi lokalnemu gminy.

Planowane dochody w wysokości 41,8 mln zł oraz wydatki na poziomie 45,4 mln zł oznaczają deficyt budżetu w kwocie 3,58 mln zł. Co ważne, deficyt ten nie wynika z realizacji nowych inwestycji, lecz z faktu, że bieżące dochody gminy nie wystarczają na pokrycie wszystkich bieżących wydatków. W praktyce oznacza to, że gmina finansuje swoje codzienne funkcjonowanie nie z nadwyżki dochodów, ale z wcześniej zgromadzonych środków pieniężnych znajdujących się na rachunku budżetu na koniec 2025 roku, a nie z trwałych oszczędności.

Na tym tle szczególnego znaczenia nabiera struktura kosztów własnych gminy, w tym wysoki udział wydatków na administrację oraz koszty stałe, które ograniczają elastyczność finansową i zdolność do reagowania na zmieniające się warunki gospodarcze.

„Nadwyżka budżetowa z lat poprzednich” finansująca deficyt – co naprawdę oznacza ten zapis w budżecie Gminy Małdyty?

W budżecie Gminy Małdyty pojawia się zapis, że deficyt finansowany jest „nadwyżką budżetową z lat poprzednich”, która powstaje z tzw. wolnych środków. Następuje tu zmiana w nazewnictwie środków służących do pokrycia deficytu, ponieważ w poprzednich latach określano je jako „oszczędności”. Zmiana ta nie wpływa jednak na rzeczywiste pochodzenie tych środków.

Stosowane w przeszłości określenie „oszczędności z lat poprzednich” było pojęciowo nieprecyzyjne i mogło prowadzić do błędnych wniosków co do rzeczywistej sytuacji finansowej gminy.

W obowiązującym prawie finansowym nie istnieje kategoria „oszczędności budżetowe” jako formalne źródło finansowania deficytu. Ustawa o finansach publicznych posługuje się pojęciami:
– nadwyżki budżetowej z lat ubiegłych
– wolnych środków
– przychodów z kredytów, pożyczek i papierów wartościowych

W przypadku Gminy Małdyty zapis o „nadwyżce budżetowej z lat poprzednich” faktycznie oznacza finansowanie deficytu wolnymi środkami, a nie realnymi oszczędnościami w sensie ekonomicznym. Są to pieniądze, które:
– nie zostały wydane w poprzednich latach,
– ale niekoniecznie dlatego, że gmina je zaoszczędziła,
– lecz często dlatego, że wydatki przesunęły się w czasie (np. zakończenie i rozliczenie inwestycji, rozliczenia dotacji, opóźnienia płatności).

Zasadnicza różnica polega na tym, że:
oszczędność oznacza świadome niewydanie pieniędzy dzięki racjonalizacji kosztów,
natomiast wolne środki oznaczają jedynie, że pieniądze fizycznie pozostały na koncie na koniec roku.

Dlatego zapis, że deficyt jest finansowany „nadwyżką budżetową z lat poprzednich”, jest w istocie księgowym opisem przepływu gotówki, a nie dowodem na to, że gmina wypracowała realną nadwyżkę finansową w sensie ekonomicznym. W sensie formalnoprawnym jest to dopuszczalne źródło finansowania deficytu, jednak nie oznacza ono trwałej poprawy kondycji finansowej.

Co więcej, fakt, że w poprzednich latach budżet wykazywał deficyt, a jednocześnie powstały wolne środki wykazywane jako „nadwyżka budżetowa”, pokazuje, że mamy tu do czynienia z pojęciem rachunkowym, a nie ekonomicznym. Możliwe jest bowiem jednoczesne:
– wykazywanie deficytu w planie budżetowym,
– posiadanie wolnych środków na rachunku,
– i ich późniejsze wykorzystanie jako „nadwyżki”.

Taki mechanizm nie oznacza poprawy sytuacji finansowej gminy, lecz jedynie to, że gmina nie wydatkowała w terminie wszystkich zaplanowanych środków. Innymi słowy: nie są to pieniądze „zaoszczędzone”, lecz pieniądze „jeszcze niewydane”.

Z punktu widzenia oceny finansów publicznych ma to istotne znaczenie. Finansowanie deficytu wolnymi środkami:
– nie generuje zadłużenia – co jest jego niewątpliwym atutem,
– ale nie buduje trwałej stabilności finansowej,
– nie tworzy rezerw strategicznych,
– i nie świadczy o trwałej zdolności gminy do samofinansowania rozwoju.

Podsumowując, zapis w budżecie Gminy Małdyty o finansowaniu deficytu „nadwyżką budżetową z lat poprzednich” należy rozumieć nie jako dowód dobrej kondycji finansowej, lecz jako techniczny opis wykorzystania środków niewydanych w poprzednich latach. Jest to rozwiązanie legalne i dopuszczalne, ale nie powinno być utożsamiane z realnym gromadzeniem oszczędności przez gminę.

Jeżeli ktoś z Państwa jest zainteresowany analizą poszczególnych załączników do uchwały budżetowej to poniżej prezentujemy podstawowe informacje i wnioski z nich płynące. Jeżeli nie do zapraszamy do końcowego podsumowania które znajdziecie poniżej omówienia załączników.  Poniżej też znajdziecie Państwo wszystkie załączniki gdybyście chcieli sami przejrzeć.

Po kiliknięciu w przycisk wyświetli się pełny tekst uchwały budżetowej na rok 2026.

Po kliknieciu w przycisk wyświetli się załącznik do uchwały bydżetowej.

OMÓWIENIE ZAŁĄCZNIKÓW DO UCHWAŁY BUDŻETOWEJ

Gmina Małdyty – budżet 2026

ZAŁĄCZNIK NR 5

POROZUMIENIA MIĘDZY JEDNOSTKAMI SAMORZĄDU

Zakres:

Dochody i wydatki realizowane w ramach porozumień między JST.

Dane:

• Kwota: 80 000 zł
• Dochody = wydatki

Znaczenie:

✔️ Finansowo neutralne
❌ Brak wpływu na sytuację budżetu
✔️ Pokazuje zakres współpracy JST

ZAŁĄCZNIK NR 6

DOTACJE Z BUDŻETU GMINY

Zakres:

Zestawia wszystkie dotacje udzielane przez gminę innym podmiotom.

Dane:

• Dotacje ogółem: 2,25 mln zł
• Edukacja niepubliczna: 1,81 mln zł
• Kultura: 1,43 mln zł
• NGO i środowisko: ok. 90 tys. zł

Znaczenie:

✔️ Spełnienie obowiązków ustawowych
❌ Brak kontroli efektywności
❌ Brak powiązania z celami rozwoju

ZAŁĄCZNIK NR 7

WYDATKI Z UDZIAŁEM ŚRODKÓW UE

Dane:

• Kwota: 728 043,74 zł

Znaczenie:

❌ Bardzo niski udział UE
❌ Brak dużych projektów
⚠️ Niewykorzystany potencjał

ZAŁĄCZNIK NR 8

PRZYCHODY I ROZCHODY

Dane:

• Przychody: 8,08 mln zł
• Rozchody: 4,5 mln zł
• Deficyt: 3,58 mln zł

Znaczenie:

⚠️ Deficyt finansowany nie długiem, lecz płynnością
❌ Brak realnych oszczędności
❌ Brak nadwyżki operacyjnej

ZAŁĄCZNIK NR 9

FUNDUSZ SOŁECKI

• Kwota: 615 204 zł
• W całości środki sołectw

✔️ Decentralizacja decyzji
❌ Rozdrobnienie inwestycji
❌ Brak efektu skali

PODSUMOWANIE CAŁOŚCI ZAŁĄCZNIKÓW

Załączniki budżetowe Gminy Małdyty pokazują:

✔️ budżet formalnie poprawny
✔️ pełną przejrzystość księgową
❌ brak strategii rozwoju finansowego
❌ dominację kosztów stałych
❌ brak realnych nadwyżek
⚠️ uzależnienie od transferów centralnych

ZAŁĄCZNIK NR 10

RACHUNKI DOCHODÓW OŚWIATY

• Dochody = wydatki: 300 000 zł

✔️ Neutralne finansowo
❌ Nie poprawiają sytuacji gminy

1️⃣ Jakie to są DOCHODY?

To nie są podatki ani subwencja.
Są to dochody, które szkoły i placówki same wypracowują lub otrzymują bezpośrednio, np.:

Najczęstsze źródła:

✔️ opłaty za wynajem sal gimnastycznych i pomieszczeń szkolnych
✔️ opłaty za korzystanie z boisk i infrastruktury
✔️ wpłaty za wyżywienie (stołówki szkolne)
✔️ opłaty za półkolonie, zajęcia dodatkowe
✔️ darowizny od osób fizycznych i firm
✔️ wpływy z organizowanych imprez i wydarzeń
✔️ odszkodowania i zwroty kosztów

👉 Są to pieniądze pozabudżetowe, ale kontrolowane przez gminę.

Co budżet Gminy Małdyty na 2026 rok oznacza dla mieszkańca?

Budżet na 2026 rok pokazuje, że gmina przede wszystkim koncentruje się na utrzymaniu tego, co już istnieje, a nie na dużym rozwoju czy nowych inwestycjach.

Większość środków zostanie przeznaczona na:
• utrzymanie urzędu, szkół, przedszkoli i pomocy społecznej,
• komunikację i transport,
• bieżące funkcjonowanie gminy – pensje, rachunki za energię oraz usługi.

Na nowe inwestycje przeznaczono jedynie symboliczną część budżetu, ograniczoną głównie do bieżących prac drogowych i spraw technicznych. W planie nie ma żadnych większych, rozwojowych projektów, które mogłyby realnie i odczuwalnie poprawić jakość życia mieszkańców.

Gmina wyda więcej, niż uzyska dochodów – brakujące środki nie będą pochodziły z kredytów, lecz z pieniędzy, które pozostały na rachunku z poprzednich lat. Oznacza to, że gmina nie zadłuża się, ale też nie odkłada realnych oszczędności na przyszłość – raczej korzysta z tego, co wcześniej nie zostało wydane.

Dla mieszkańca oznacza to:
• raczej stabilność i brak nagłych cięć,
• brak dużych nowych inwestycji,
• ograniczoną zdolność reagowania na kryzysy (np. wzrost cen energii),
• brak wyraźnego impulsu rozwojowego.

Podsumowując:
👉 budżet zapewnia funkcjonowanie gminy,
👉 ale nie zapowiada większych zmian ani skoku rozwojowego.

Jak zawsze, wyciągnięcie ostatecznych wniosków pozostawiamy Państwu. Gdyby jednak ktoś zapytał nas o ocenę tego budżetu, powiedzielibyśmy – trochę przekornie i żartobliwie, zgodnie ze starym porzekadłem – że:
„Jest dobrze, ale nie tragicznie.”
Jak to rozumieć?

Dlaczego można powiedzieć, że „jest dobrze”?

Bo budżet:
• nie przewiduje zadłużania gminy – brak kredytów i obligacji to realny plus,
• zabezpiecza bieżące funkcjonowanie: szkół, urzędu, pomocy społecznej i transportu,
• nie zakłada gwałtownych cięć ani drastycznych oszczędności,
• zachowuje płynność finansową,
• nie niesie ryzyka nagłego kryzysu finansowego w 2026 roku.

Dlaczego „nie tragicznie”?

Bo:
• nie ma zadłużenia,
• nie ma groźby bankructwa,
• nie ma załamania dochodów,
• nie ma konieczności dramatycznych podwyżek podatków,
• nie widać chaosu finansowego.

Ale jednocześnie:
• brak wyraźnego rozwoju,
• brak realnych rezerw,
• brak dużych projektów przyszłościowych
oznaczają, że jest to budżet raczej zachowawczy niż ambitny.