Czy radni w Małdytach pobierali za wysokie świadczenia?
Wracamy do tematu diet radnych.
W artykule z 5 marca 2026 pod tytułem „Cena lokalnej polityki” zajmowaliśmy się aktywnością naszych radnych na sesjach Rady Gminy Małdyty. Analizowaliśmy ile kosztuje nas podatników lokalna polityka. W tekście pojawił się jeden akapit poruszający wątek przedwyborczej uchwały określającej wysokość diet radnych z 13 marca 2024 roku, która wzbudziła Państwa zainteresowanie i wręcz naciski, aby pociągnąć wątek do końca. W tamtym tekście wspomnieliśmy, że uchwała ta nie zmieniała nic w wysokości obowiązujących diet. Zawierała jednak zapis, który wywołał u Państwa największe zainteresowanie i wątpliwości, to znaczy nadanie uchwale mocy obowiązującej od 1 sierpnia 2021 r., czyli z datą wsteczną obejmującą 31 miesięcy.
Tekst traktował o dokonaniach obecnych radnych więc nie rozwijaliśmy tego wątku „retro”, ale w końcu i na jego wyjaśnienie przyszedł czas. Jak to w tak zwanym dziennikarstwie śledczo-finansowo-politycznym bywa, analiza doprowadziła nas do bardzo ciekawych, choć biorąc pod uwagę obyczaje w małdyckim samorządzie, nie aż tak bardzo zaskakujących wniosków.
Poniżej przedstawiamy do czego doprowadziła nas szczegółowa analiza sytuacji prawnej związanej z uchwałą z listopada 2021 roku oraz skutków podjęcia uchwały „przedwyborczej” w marcu 2024 roku. Postaramy się Państwu wyjaśnić jakiej to ekwilibrystyki prawnej podjął się małdycki samorząd czyli Rada Gminy i Wójt aby wszystko sprawiało wrażenie zgodności z prawem.
„Grzech pierworodny”: Nieopublikowana uchwała z 2021 roku
Wszystko zaczęło się w listopadzie 2021 r., kiedy to Rada Gminy podjęła uchwałę nr XXX/219/ 21, ustalającą nowe, wyższe stawki diet. Odbywa się to zawsze na podstawie rozporządzenia rady ministrów co daje, jak to się ładnie mówi, asumpt do działania radzie gminy odrobinę we własnym interesie, ale zgodnie z prawem. Niestety rada gminy podejmując uchwałę o zmianie wysokości diet radnych popełniła błąd, uznając, że uchwała ta jest aktem o charakterze wewnętrznym, który wchodzi w życie z dniem podjęcia.
- Status prawny uchwały:
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchwały o dietach są aktami prawa miejscowego a warunkiem wejścia ich w życie zgodnie z art.88KonstytucjiRP jest ich ogłoszenie.
- Wymóg publikacji:
Warunkiem wejścia w życie takiego aktu jest jego ogłoszenie w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Publikacja nie jest techniczną formalnością, lecz warunkiem obowiązywania uchwalonego prawa.
- Skutek braku publikacji:
Nieopublikowany akt prawa miejscowego nie wywołuje skutków prawnych i nie może stanowić podstawy stosowania prawa. Oznacza to, że przez blisko trzy lata w gminie Małdyty funkcjonowała nieopublikowana uchwała na podstawie której radni dostawali najprawdopodobniej zawyżone świadczenie w postaci diety.
Czy przez 31 miesięcy diety wypłacano bez podstawy prawnej ?
Skoro uchwała z 2021 r. nie weszła skutecznie do obrotu prawnego, powstaje pytanie o podstawę prawną wypłat diet radnym dokonanych w tym okresie. Tutaj trochę prawniczego „bełkotu”, ale bez niego tekst stałby się znanym w naszej gminie bajaniem na temat. My natomiast chcemy podać państwu wiedzę wspartą zasadami prawa.
- Brak skutku derogacyjnego ( brak unieważnienia poprzedniej uchwały):
Jeśli akt, czyli uchwała rady gminy, nie weszła w życie bo nie została opublikowana w dzienniku urzędowym województwa, to nie mogła skutecznie zmienić wcześniej obowiązujących przepisów. Zgodnie z zasadami techniki prawodawczej, przepisy uchylające lub zmieniające są częścią całego aktu i nie funkcjonują samodzielnie czyli jeżeli uchwała nie została opublikowana to po prostu nic nie zmieniała.
- Wniosek:
W praktyce oznaczałoby to, że przez cały ten czas powinny obowiązywać stare, niższe stawki diet, a każda złotówka wypłacona ponad kwotę diety obowiązującą przed 1 sierpnia 2021 może być traktowana jako wydatek dokonany bez ważnej podstawy prawnej, a więc z naruszeniem zasad wydatkowania środków publicznych.
W tym miejscu jesteśmy Państwu winni kilka argumentów natury prawnej, które stoją za postawionymi przez nas wnioskami powyżej. Wiemy, że to może być trudne, ale jest to konieczne dla zrozumienia problemu.
- Zgodnie z Rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”, przepisy uchylające starą uchwałę lub zmieniające są integralną częścią aktu normatywnego i nie funkcjonują samodzielnie.
- W doktrynie prawa, co podkreśla m.in. dr Maria Jędrzejczak z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, obowiązuje zakaz domniemania utraty mocy obowiązujących przepisów, czyli nie można zakładać że jeżeli pojawia się nowy przepis to stary automatycznie znika. Autorka ta w swoich opracowaniach dotyczących wejścia w życie aktów normatywnych, czyli takich którymi są między innymi uchwały będące prawem lokalnym, wskazuje, że jeśli nowy akt nie został prawidłowo ogłoszony, to stara regulacja nadal pozostaje w mocy.
- Konsekwencja faktyczna dla Małdyt: Przez 31 miesięcy (od sierpnia 2021 r. do marca 2024 r.) w gminie nadal prawnie obowiązywała stara uchwała z niższymi stawkami diet, mimo że urzędnicy i radni stosowali nieopublikowaną, czyli nieważną uchwałę z 2021 roku. Każda wypłata ponad stawki wynikające ze starej, wcześniejszej i ważnej uchwały, mogła nie mieć podstawy prawnej.
„Marcowy cud” 2024: Próba naprawy z mocą wsteczną
Dopiero w dniu 13 marca 2024 r., na miesiąc przed wyborami, Rada Gminy podjęła się próby naprawy istniejącej sytuacji prawnej, choć zapewne wielu nazwałoby ten stan bezprawnym.
Większości z Państwa zapewne rzuca się w oczy korelacja czasowa między ostatnimi wyborami samorządowymi, a datą uchwalenia nowej uchwały nr LVII/380/24, w której kluczowym i najbardziej kontrowersyjnym elementem jest paragraf 8, który nadaje jej moc obowiązującą wstecz od 1 sierpnia 2021r.
Oczywiście teraz wchodzimy w tryb spekulacji, ale rodzi się pytanie dlaczego przez31 miesięcy sytuacja nie spędzała snu z powiek, ani radzie, ani wójtowi, a nagle przed wyborami postanowili coś z tym zrobić.
Czyżby pojawiła się realna obawa o to, że po ewentualnie przegranych przez wówczas zarządzających gminą wyborach, przeglądając finanse gminy ktoś dopatrzy się takiego stanu rzeczy. Zapewne ktoś, kto był inicjatorem projektu uchwały zna odpowiedź na to pytanie. My jej nie znamy, dlatego pozostawimy je jako pytanie retoryczne. Nie ulega wątpliwości ,że uchwała powstała i niosła ze sobą ściśle określone konsekwencje.
- Cel retroaktywności czyli działania wstecz uchwały:
Analiza sytuacji prawnej związanej z nową uchwałą może prowadzić do wniosku, że praktycznym celem tak dalekiego działania wstecz, aż o 31 miesięcy, miało być najprawdopodobniej objęcie podstawą prawną wypłat już dokonanych, na podstawie nieistniejącej prawnie uchwały z 24 listopada 2021 roku.
- Naruszenie zasad praworządności czyli zgodności z ustawami nadrzędnymi:
Choć zmiana ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe z 2021 r. pozwalała na wyrównanie diet wstecz, stosowanie tego mechanizmu w 2024 r. w celu naprawy błędów legislacyjnych narusza zasadę – prawo nie działa wstecz( łacińskie lex retro non agit) oraz zasadę zaufania do państwa czyli trwałości ustanowionych zasad prawnych. Taka konstrukcja prawna jest uznawana za próbę konwalidacji, czyli naprawy sytuacji spowodowanej stosowaniem aktu nieważnego, co jest skrajnie kontrowersyjne. Jeżeli nawet uznać, że ustawa o samorządzie gminnym wyjątkowo dopuszczała wyrównanie diet wstecz w roku 2021, to wykorzystanie tego mechanizmu prawie trzy lata później, wyłącznie w celu naprawienia wcześniejszego błędu legislacyjnego rady i wójta wykracza poza cel, dla którego przepis przejściowy został wprowadzony.
- Orzecznictwo
Według orzecznictwa sądów administracyjnych, brak publikacji aktu prawa miejscowego jest wadą nieusuwalną, której nie można naprawić podjęciem uchwały działającej 31 miesięcy wstecz. Próba „zalegalizowania” wypłat post factum, czyli wstecz, narusza zasadę zaufania obywatela do państwa i organów władzy. Można to uznać za swego rodzaju „legislacyjną protezę”, która mogłaby chronić radnych przed ewentualną koniecznością zwrotu nienależnie pobranych środków.
Podsumowanie
Niezależnie od motywów podjęcia uchwały z 13 marca 2024 r., jej realnym skutkiem prawnym było objęcie mocą obowiązującą okresu od 1 sierpnia 2021 r., w którym stosowano nieopublikowaną uchwałę. To właśnie ten skutek wymaga oceny prawnej, której powinny dokonać właściwe organy nadzoru i kontroli.
Z punktu widzenia faktów można dojść do wniosku, że w Gminie Małdyty przez 31 miesięcy funkcjonowała nieważna uchwała. Radni w tym czasie najprawdopodobniej pobierali zawyżone świadczenie kompensacyjne, nazywane w tym przypadku dietą. Przy kontroli mogłaby się pojawić konieczność zwrotu nadpłaconych, środków do czego prawdopodobnie rada nie chciała dopuścić, więc uchwaliła nową uchwałę, która działając wstecz miała zalegalizować wypłaty najprawdopodobniej zawyżonych diet. Oczywiście to są nasze wnioski, a ostateczny werdykt powinny wydać organy nadzorcze. Część osób, po przeczytaniu naszego poprzedniego tekstu dopatrywała się w działaniu uchwały przedwyborczej jakiegoś wyrównania wypłaconego radnym przed wyborami. Niestety po analizie wychodzi na to, że nie chodziło o jakiekolwiek wyrównanie. Wydaje się niestety, że w uchwale znalazł się mechanizm mający służyć innemu celowi.
W tym momencie wiemy tyle i wydaje się, że to jest tylko tyle, bo czekamy na odpowiedź w ramach informacji publicznej, o którą poprosiliśmy urząd gminy. Gdy otrzymamy odpowiedź podzielimy się z Państwem nową wiedzą. Podjęliśmy decyzję o publikacji już teraz bo ostatnio odpowiedzi na nasze pytania w ramach informacji publicznej pojawiają się coraz później. Nie wiemy czy to dzieło przypadku i obiektywnych problemów z ustaleniem faktów przez gminę, czy jakaś strategia informacyjna urzędu. Jak zapewne zauważyliście w podsumowaniu pojawiło się nowe określenie – świadczenie kompensacyjne. Tym tematem zajmiemy się w kolejnym tekście o dietach, bo okazuje się, że uchwała to tylko wierzchołek góry lodowej. Zajmiemy się wówczas też odpowiedzialnością za zaistniałą sytuację i konsekwencjami. Jak zawsze Państwu pozostawiamy wyciąganie wniosków i ocenę tego co ustaliliśmy. Już dzisiaj zapraszamy do lektury kolejnego tekstu.